Akt poświadczenia dziedziczenia to dokument sporządzany przez notariusza, który stwierdza, kto i w jakich udziałach dziedziczy po osobie zmarłej. Po zarejestrowaniu w Rejestrze Spadkowym ma takie same skutki jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku — pozwala załatwić sprawy w banku, urzędzie skarbowym i sądzie wieczystoksięgowym.
W Kancelarii Notarialnej Artura Bakuna przy ul. Chłopickiego 6B na warszawskiej Pradze-Południe (Grochów) sporządzamy akty poświadczenia dziedziczenia dla mieszkańców Grochowa, Gocławia, Kamionka, Saskiej Kępy i pozostałych dzielnic Warszawy. Poniżej wyjaśniamy, kiedy można skorzystać z tej drogi zamiast postępowania sądowego, jakie dokumenty przygotować, ile to kosztuje i co zrobić po odebraniu aktu.
Do potwierdzenia praw do spadku prowadzą dwie drogi — sądowa i notarialna. Skutek prawny jest ten sam, różni się czas i przebieg.
| U notariusza | W sądzie | |
|---|---|---|
| Czas | zwykle jedna wizyta, dokument tego samego dnia | rozprawa wyznaczana w terminie zależnym od obciążenia sądu |
| Warunek | zgodna wola wszystkich osób zainteresowanych | brak zgody nie jest przeszkodą — spór rozstrzyga sąd |
| Obecność | zwykle wszyscy zainteresowani razem u jednego notariusza; ustawa dopuszcza też tryb rozproszony | rozprawa może się toczyć mimo sporu |
| Skutek | po zarejestrowaniu — jak prawomocne postanowienie sądu | prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku |
Droga notarialna jest więc szybsza, ale dostępna tylko wtedy, gdy między spadkobiercami nie ma sporu. Jeżeli ktokolwiek kwestionuje krąg spadkobierców, ważność testamentu albo nie chce uczestniczyć — sprawę rozpoznaje sąd.
To najczęstsze pytanie o ograniczenia tej drogi. Katalog przypadków, w których notariusz odmawia sporządzenia aktu, określa art. 95e Prawa o notariacie. Notariusz odmówi, gdy:
Odrębnie ustawa wyłącza tę drogę, gdy spadek otwarto przed 1 lipca 1984 r. (czyli spadkodawca zmarł przed tą datą) oraz gdy sprawa dotyczy testamentów szczególnych.
W praktyce najczęstszą przeszkodą pozostaje brak zgody między osobami zainteresowanymi — protokół dziedziczenia opiera się na zgodnych oświadczeniach, więc spór o krąg spadkobierców, wysokość udziałów czy ważność testamentu oznacza, że sprawę rozpozna sąd. Notariusz ocenia dopuszczalność tej drogi na etapie protokołu, przed sporządzeniem aktu.
Cała procedura odbywa się zwykle podczas jednej wizyty, o ile wszyscy spadkobiercy stawią się razem i dokumenty są kompletne.
To dwa różne dokumenty sporządzane jeden po drugim. Protokół dziedziczenia to zapis zgodnych oświadczeń spadkobierców — ustala stan faktyczny sprawy. Akt poświadczenia dziedziczenia to dokument końcowy, który na podstawie protokołu stwierdza, kto i w jakiej części dziedziczy. Skutki prawne wywołuje wyłącznie zarejestrowany akt, a nie sam protokół.
Akt zostaje wpisany do Rejestru Spadkowego — elektronicznego rejestru prowadzonego w systemie teleinformatycznym przez Krajową Radę Notarialną. Do 8 września 2016 r. funkcjonował on pod nazwą Rejestr Aktów Poświadczenia Dziedziczenia; obecnie obejmuje nie tylko akty notarialne, lecz także orzeczenia sądów dotyczące stwierdzenia nabycia spadku oraz europejskie poświadczenia spadkowe. Ma to dwa praktyczne znaczenia:
Zarejestrowany akt można odnaleźć w rejestrze, a spadkobiercy w razie zagubienia dokumentu mogą uzyskać u notariusza kolejny wypis.
Dokładny zestaw ustala notariusz po zapoznaniu się ze sprawą — warto skontaktować się z kancelarią przed skompletowaniem odpisów, żeby nie zamawiać dokumentów zbędnych.
Akt poświadczenia dziedziczenia można sporządzić w każdym czasie po śmierci spadkodawcy — prawo nie wyznacza tu terminu końcowego, a sprawy spadkowe bywają porządkowane po latach, na przykład dopiero przy sprzedaży odziedziczonego mieszkania.
Znaczenie ma natomiast termin sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o powołaniu do spadku. W tym czasie może złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku wprost, o przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza albo o jego odrzuceniu. Jeżeli nikt nie złoży oświadczenia, po upływie terminu przyjęcie następuje z dobrodziejstwem inwentarza, czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości spadku. Oświadczenia takie można złożyć również przed notariuszem — także przy okazji sporządzania protokołu dziedziczenia.
W odróżnieniu od umów dotyczących nieruchomości, koszt nie zależy tu od wartości spadku — rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. przewiduje dla tych czynności stałe maksymalne stawki. Na łączny koszt składają się:
Sprawy spadkowe należą do najtańszych czynności notarialnych, a droga notarialna bywa porównywalna kosztowo z sądową przy znacznie krótszym czasie oczekiwania. Dokładną kalkulację dla konkretnej sprawy przedstawiamy po ustaleniu liczby spadkobierców i zakresu czynności — zapraszamy do kontaktu z kancelarią.
Sam akt potwierdza prawa do spadku, nie załatwia automatycznie wszystkich formalności. Po jego odebraniu należy :
To dwie różne czynności i najczęstsze źródło nieporozumień. Akt poświadczenia dziedziczenia stwierdza, kto dziedziczy i w jakiej części — po jego sporządzeniu spadkobiercy są współwłaścicielami całego majątku spadkowego w ułamkowych udziałach. Dopiero dział spadku przesądza, które składniki majątku przypadają konkretnym osobom — na przykład mieszkanie jednej osobie, a samochód i oszczędności drugiej, z ewentualną spłatą.
Jeżeli spadkobiercy są zgodni, obie czynności można przeprowadzić u tego samego notariusza, .
Zarejestrowanego aktu nie może uchylić notariusz. Jeżeli okaże się, że akt nie odpowiada rzeczywistemu stanowi prawnemu — na przykład ujawni się nieznany wcześniej testament albo spadkobierca pominięty w protokole — o uchyleniu orzeka sąd. Do czasu uchylenia akt pozostaje w mocy i wywołuje skutki prawne. W praktyce sytuacje takie zdarzają się rzadko, ponieważ protokół dziedziczenia wymaga zgodnych oświadczeń wszystkich zainteresowanych, składanych pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania.
W sprawach spadkowych swoje oświadczenia muszą złożyć wszystkie osoby zainteresowane, dlatego lokalizacja kancelarii ma tu znaczenie większe niż przy innych czynnościach — zwłaszcza gdy rodzina mieszka w różnych częściach Warszawy albo poza nią. Najwygodniejsza pozostaje jedna wspólna wizyta, ale gdy zebranie wszystkich w jednym terminie jest niemożliwe, ustawa przewiduje tryb pozwalający złożyć oświadczenia etapami — także przed innym notariuszem.
Kancelaria mieści się przy ul. Chłopickiego 6B na Grochowie (Praga-Południe), w pobliżu Ronda Wiatraczna i placu Szembeka, z dojazdem od al. Waszyngtona, ul. Grochowskiej oraz ul. Szaserów; w okolicy zatrzymuje się większość linii tramwajowych i autobusowych obsługujących dzielnicę oraz jest blisko stacja kolejowa PKP Olszynka Grochowska, a w sąsiedztwie można zaparkować. Akty poświadczenia dziedziczenia sporządzamy dla mieszkańców Grochowa, Gocławia, Kamionka, Saskiej Kępy i całej Pragi-Południe, a także Pragi-Północ, Rembertowa, Wawra i Targówka oraz gmin sąsiednich, takich jak Ząbki, Marki czy Sulejówek. Termin można ustalić telefonicznie lub mailowo.
To dokument sporządzany przez notariusza, który stwierdza, kto i w jakich udziałach dziedziczy po osobie zmarłej. Po zarejestrowaniu w Rejestrze Spadkowym, prowadzonym przez Krajową Radę Notarialną, wywołuje takie same skutki jak prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku i pozwala załatwiać sprawy w bankach, urzędzie skarbowym i sądzie wieczystoksięgowym.
Katalog określa art. 95e Prawa o notariacie. Notariusz odmówi, gdy w tej samej sprawie sporządzono już akt albo wydano postanowienie sądu, gdy ujawni się, że nie były obecne wszystkie osoby mogące dziedziczyć lub istnieją nieogłoszone testamenty, gdy w sprawie brak jest jurysdykcji krajowej. Droga notarialna jest wyłączona również przy spadkach otwartych przed 1 lipca 1984 r. i przy testamentach szczególnych. Praktyczną przeszkodą jest też brak zgody między zainteresowanymi — wtedy sprawę rozpoznaje sąd.
Koszt nie zależy od wartości spadku — rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości przewiduje dla tych czynności stałe maksymalne stawki. Na sumę składają się protokół dziedziczenia, sam akt poświadczenia dziedziczenia, ewentualne otwarcie i ogłoszenie testamentu, złożenie oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, ujawnienie spadkobierców w księdze wieczystej, przyjęcie oświadczeń spadkowych oraz wypisy, powiększone o 23% VAT. Sprawy spadkowe należą do najtańszych czynności notarialnych.
Podstawą jest odpis aktu zgonu spadkodawcy, zaświadczenie o numerze PESEL oraz odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców — zupełne akty urodzenia, a w przypadku posiadania przez spadkodawcę małżonka także aktu małżeństwa z adnotacją o wygaśnięciu małżeństwa. Potrzebne są dokumenty tożsamości wszystkich spadkobierców, wszystkie testamenty nawet odwołane lub nieważne, jeżeli zostały sporządzone, oraz numer księgi wieczystej, gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość.
Prawo nie wyznacza terminu końcowego — akt można sporządzić w każdym czasie po śmierci spadkodawcy, także po wielu latach. Znaczenie ma natomiast sześciomiesięczny termin na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku oraz termin zgłoszenia nabycia do urzędu skarbowego, liczony od dnia zarejestrowania aktu.
Swoje oświadczenia muszą złożyć wszystkie osoby zainteresowane, ale nie zawsze musi się to odbyć podczas jednej wizyty. Najczęściej protokół dziedziczenia spisywany jest przy wspólnej obecności, ustawa dopuszcza jednak sporządzenie projektu protokołu z udziałem jednej z tych osób i złożenie oświadczeń przez pozostałe przed innym notariuszem. Jeżeli natomiast ktoś kwestionuje krąg spadkobierców lub nie chce uczestniczyć w sprawie, właściwą drogą pozostaje postępowanie sądowe.
Należy zgłosić nabycie spadku do urzędu skarbowego, a przy nieruchomości złożyć wniosek o wpis prawa własności w księdze wieczystej, chyba że tą czynność zleciło się notariuszowi. Wypis aktu pozwala też załatwić sprawy w bankach i innych instytucjach. Jeżeli spadkobierców jest kilku i chcą podzielić majątek, kolejnym krokiem jest dział spadku.
Obowiązek zgłoszenia nabycia spadku spoczywa na spadkobiercy — to on składa zgłoszenie SD-Z2 albo zeznanie SD-3. Najbliższa rodzina korzysta z pełnego zwolnienia pod warunkiem złożenia zgłoszenia w terminie sześciu miesięcy, liczonym od dnia zarejestrowania aktu. Dochowanie tego terminu jest warunkiem zwolnienia, a skutki jego przekroczenia należy ocenić według przepisów obowiązujących w dacie zgłoszenia.
Akt poświadczenia dziedziczenia stwierdza, kto i w jakich udziałach dziedziczy — po nim spadkobiercy są współwłaścicielami całego majątku w częściach ułamkowych. Dział spadku przesądza natomiast, które konkretne składniki majątku przypadają poszczególnym osobom, z ewentualnymi spłatami. Przy zgodzie spadkobierców obie czynności można przeprowadzić u tego samego notariusza.
Tak. Zarejestrowany akt jest podstawą wpisu prawa własności odziedziczonej nieruchomości — na jego podstawie składa się wniosek wieczystoksięgowy. Wpis nie następuje automatycznie z chwilą sporządzenia aktu, dlatego o jego złożenie trzeba zadbać osobno ewentualnie zlecić to notariuszowi.
Nie, najpierw trzeba zgłosić składniki majątkowe nabyte w spadku do Urzędu Skarbowego i uzyskać zaświadczenie stwierdzające, że podatek od spadku się nie należy, został zapłacony w całości lub zobowiązanie podatkowe przedawniło się. W przypadku osób zwolnionych od podatku wystarczy okazanie dla notariusza zgłoszenia składników nabytych w drodze spadku do Urzędu Skarbowego (deklaracja SD-Z2). Gdy spadkobierców jest kilku, do sprzedaży potrzebna jest zgoda wszystkich albo wcześniejsze przeprowadzenie działu spadku ewentualnie można sprzedaż swój udział w mieszkaniu ale taka sprzedaż bez zgody pozostałych spadkobierców może być bezskuteczna w stosunku do nich, a więc jest bardzo ryzykowna dla kupującego.
Nie ma wzoru do samodzielnego wypełnienia — akt poświadczenia dziedziczenia jest czynnością notarialną i sporządza go notariusz na podstawie protokołu dziedziczenia oraz przedłożonych dokumentów. Samodzielnie sporządzony dokument nie wywołuje żadnych skutków prawnych.
Zarejestrowanego aktu nie uchyla notariusz — o jego uchyleniu orzeka sąd, na przykład gdy ujawni się nieznany wcześniej testament albo pominięty spadkobierca. Do czasu uchylenia akt pozostaje w mocy. Sytuacje takie zdarzają się rzadko, ponieważ protokół dziedziczenia opiera się na zgodnych oświadczeniach wszystkich zainteresowanych.
Nie. Akt można sporządzić w dowolnej kancelarii notarialnej w Polsce, niezależnie od ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy i położenia majątku spadkowego. W praktyce spadkobiercy wybierają kancelarię dogodną dojazdowo dla wszystkich osób, które mają złożyć oświadczenia.
